મોહનલાલ પંડ્યા

” સરકારે અમને દબાવી જોયા, પણ એમને લાગ્યું કે, અમે નમીએ એમ નથી. સંકટ સહન કરીને ચઢવાનું છે. અમને જેલમાં મોકલી સરકારે અમારી કીર્તિ વધારી છે. “

- #  ડુંગળી ચોર  તરીકે સન્માન વખતે

 ” પ્રજામાં એક માણસ સાચો હોય તો તે કેટલું કરી શકે છે અને કેટલી અસર પાડી શકે છે, તે તેમના જીવન પરથી જણાઇ આવે છે.” – ગાંધીજી

  # જીવન ઝરમર  - 1 -  #   - 2 -

_______________________ નામ

મોહનલાલ કામેશ્વર પંડ્યા

જન્મ

21- જુન , 1872 , કઠલાલ , ખેડા જિ.

અવસાન

14 – મે ; 1935

કુટુમ્બ

પિતા સમૃધ્ધ ખેડૂત ; 30 એકર જમીનના માલીક

અભ્યાસ

• 1902 – મુંબાઇ યુનિ. માંથી ખેતીવાડી વિષયમાં સ્નાતક

વ્યવસાય

• 1902- ગોંડલ રાજ્યના ખેતીવાડી વિભાગમાં અધિકારી
• 1904 - વડોદરા રાજ્યના ખેતીવાડી વિભાગમાં અધિકારી
• 1905- 11- ક્રાંતિકારી – બોમ્બ પ્રવૃત્તિ
• 1911- 15 – ભૂગર્ભમાં
• 1915- 35 – ચૂસ્ત ગાંધીવાદી

જીવન ઝરમર

• વડોદરામાં નોકરી દરમિયાન શ્રી. અરવિંદ અને બારીન્દ્ર ઘોષના સંપર્કમાં આવ્યા અને બોમ્બ બનાવવાની પ્રવૃત્તિમાં જોડાયા 
• નરસિંહભાઇ ઇશ્વરભાઇ પટેલની સાથે બો મ્બ બનાવવાની માહિતી આપતી પુસ્તિકાઓ છાપી , છુપા નામો – વનસ્પતિની દવાઓ, સાબુ બનાવવાની રીત, યદુકુળનો ઇતિહાસ વિ. (!)
• 13- નવેમ્બર , 1909 – અમદાવાદમાં રાયપુર દરવાજા બહાર વાઇસરોય મિન્ટો  ઉપર બોમ્બ ફેકનાર ટુકડી ના સભ્ય
• 1911 - સયાજીરાવ ગાયકવાડે સરકારના દબાણના કારણે નછુટકે નોકરીમાંથી કાઢ્યા
• ભુગર્ભ વાસ દરમિયાન સી.આઇ.ડી ને હાથ તાળી આપવામાં પાવરધા
• 1917 - નરહરિ પરીખ સાથે ગાંધીજીએ ભરેલી પ્રથમ ગુજરાત રાજકીય પરિષદ માં ભાગ લીધો
• 1918- મહેસુલ માફ કરાવવા ખેડા સત્યાગ્રહ શરુ કરાવવામાં નોંધપાત્ર પ્રદાન અને સામાજિક કાર્યમાં સક્રીય ફાળો 
• સત્યાગ્રહના ભાગ રૂપે ખાલસા નહીં થયેલ ખેતરોમાંથી ડુંગળી ચોરવાની પ્રવૃત્તિ ; તેમાં પકડાયા અને વીસ દિવસ જેલવાસ
• લોકો દ્વારા ‘ડુંગળી ચોર’ નો પ્રેમ સભર ઇલ્કાબ અને જેલમાંથી છુટ્યા બાદ ગાંધીજી, સરદાર અને બીજાઓ દ્વારા અભૂતપુર્વ સ્વાગત અને સન્માન
• સરદારના વિશ્વાસુ સાથી
• મે 1923- નાગપુર ઝંડા સત્યાગ્રહમાં ગુજરાતની 75 સ્વયંસેવકોની ટુકડીના નેતા; એક વરસની જેલ સજા
• ડિસે. 1923 – બોરસદ સત્યાગ્રહના સેનાપતિ
• 1924 – બારૈયા કોમમાં સુધારણાનું કાર્ય
• 1927- રેલરાહતના કાર્યમાં મહત્વનું પ્રદાન
• 1928- બારડોલી સત્યાગ્રહમાં મહત્વની ભૂમિકા, બાદમાં આદીવાસી ‘રાનીપરજ’ લોકોમાં સેવા કાર્ય
• 1930- દાંડી સત્યાગ્રહમાં રવિશંકર મહારાજ સાથે મહત્વનું કાર્ય
• 1930-32 – કારાવાસ  

રચનાઓ

• વ્યક્તિ ચિત્રો -  કર્મવીર ગાંધી ; ગોખલે ભાગ 1,2   (અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા  જપ્ત )

સાભાર

ડો. જયકુમાર શુકલ –  ’કુમાર’ માસિક – ઓગસ્ટ- 2005 .